Heupdysplasie (HD) is een veelvoorkomende aandoening bij honden. Wanneer je hond de diagnose HD krijgt, roept dat vaak veel vragen op. Kan je hond nog sporten? Is beweging juist goed of moet je de belasting beperken? En welke rol spelen spieren bij het ondersteunen van de heupen?

Het is belangrijk om te weten dat een diagnose heupdysplasie niet automatisch betekent dat een hond niet meer actief kan zijn. De mogelijkheden verschillen per hond en zijn onder andere afhankelijk van de gewrichtsveranderingen, de aanwezigheid van pijn, de spierfunctie en de belastbaarheid.

In dit artikel lees je wat HD betekent voor het bewegingsapparaat en welke aandachtspunten kunnen helpen om je hond zo comfortabel en actief mogelijk te houden.

Wat is heupdysplasie?

Heupdysplasie is een ontwikkelingsstoornis van het heupgewricht. Bij een hond met HD sluit de heupkop niet optimaal aan in de heupkom. Hierdoor kan er sprake zijn van gewrichtsinstabiliteit en abnormale belasting van het gewricht.

Op langere termijn kan dit leiden tot veranderingen in het gewricht en de ontwikkeling van secundaire artrose.

HD ontstaat door een combinatie van factoren. Erfelijke aanleg speelt een belangrijke rol, maar ook factoren zoals groei, voeding en omgevingsinvloeden kunnen van invloed zijn op de ontwikkeling en ernst van de aandoening.

De mate van gewrichtsverandering verschilt sterk tussen honden. Sommige honden hebben duidelijke afwijkingen op röntgenfoto’s, maar laten weinig klachten zien. Andere honden kunnen al op jonge leeftijd ongemak ervaren.

Daarom is het belangrijk om niet uitsluitend naar de röntgenfoto te kijken, maar ook naar het functioneren van de hond.

Hoe herken je klachten bij een hond met HD?

De klachten bij heupdysplasie kunnen geleidelijk ontstaan en zijn niet bij iedere hond hetzelfde. Heupdysplasie is een probleem die ontstaat tijdens de groei-periode. Een hond wordt er dus niet mee geboren! Wel is het erfelijk.

Mogelijke signalen zijn:

• Minder sterke achterhand
• Moeite met draven snel richting galop
• Slepen met de achterpoten, nagels over de grond
• Een ‘gehurkte’ houding
• Vaak bij honden die hypermobiel zijn
• Heen en weer bewegen van het bekken
• Bij reuen minder snel gaan plassen als een reu

Je gaat nooit direct een kreupele hond zien. Een hond gaat eerst compenseren, door bijvoorbeeld zijn gewicht meer op de voorhand te zetten. Daarom is het waardevol om regelmatig te kijken naar de manier waarop je hond staat, loopt, draait, opstaat en dagelijkse activiteiten uitvoert.

Waarom kunnen klachten veranderen?

Het bewegingsapparaat werkt als één geheel. Een hond gebruikt niet alleen zijn heupgewrichten, maar ook zijn spieren, pezen, andere gewrichten en romp om zich voort te bewegen.

Wanneer een hond ongemak ervaart, kan hij zijn bewegingsstrategie aanpassen. Hij kan bijvoorbeeld een poot minder belasten, zijn passen veranderen of bepaalde bewegingen vermijden.

Hierdoor kan de verdeling van de belasting over het lichaam veranderen.

Dat betekent niet dat iedere klacht aan een andere poot automatisch door HD wordt veroorzaakt. Wel is het belangrijk om bij een hond met HD ook andere lichaamsdelen te onderzoeken wanneer het bewegingspatroon verandert.

Een hond die minder actief wordt, kan daarnaast spiermassa en conditie verliezen. Daardoor kan het uitvoeren van dagelijkse activiteiten steeds meer moeite kosten.

Dit kan een vicieuze cirkel in stand houden: ongemak leidt tot minder bewegen, minder bewegen kan leiden tot verlies van spierfunctie en een verminderde fysieke conditie kan het bewegen vervolgens verder bemoeilijken.

Welke rol spelen spieren bij HD?

Spieren zijn belangrijk voor het bewegen, het controleren van gewrichten en het opvangen en verdelen van krachten.

Bij honden met HD is het daarom extra zinvol om aandacht te besteden aan de spierfunctie van de achterhand en de rest van het lichaam.

Gerichte fysiofitness kan onder andere als doel hebben:

• Het verbeteren van spierkracht in core, bil- en achterhandspieren
• Het ondersteunen van de soepelheid
• Het verbeteren van het lichaamsbewustzijn
• Het verbeteren van de stabiliteit van de achterhand

Het doel is niet om zo veel mogelijk spiermassa te ontwikkelen. Het gaat om spieren die hun functie goed kunnen uitvoeren en die passen bij de activiteiten die de hond doet.

Welke oefeningen daarvoor geschikt zijn, hangt af van de individuele hond. Een hond met pijn of duidelijke bewegingsbeperkingen heeft een andere aanpak nodig dan een hond die ondanks HD comfortabel beweegt.

Is fitness geschikt voor een hond met HD?

Dat is erg afhankelijk van de mate van heupdysplasie en de mate van klachten. Bij sommige honden is operatief ingrijpen noodzakelijk. Maar sterke spieren zijn zowel voor honden met milde HD, post-operatief of voor honden met artrose en HD een belangrijke voorwaarde om fit en vitaal oud te kunnen worden.

Moet een hond met HD stoppen met sporten?

Niet iedere hond met HD hoeft automatisch te stoppen met sporten. De geschiktheid van een sport hangt af van de hond, de ernst van de klachten, de fysieke conditie en de specifieke belasting van de activiteit.

Een hond die comfortabel beweegt, kan soms bepaalde sportactiviteiten blijven uitvoeren. Bij een andere hond kan het nodig zijn om de intensiteit te verlagen, onderdelen aan te passen of een andere activiteit te kiezen.

Denk bij het aanpassen van sport bijvoorbeeld aan:

• Het verminderen van herhaalde hoge sprongen.
• Het aanpassen van scherpe bochten of snelle richtingsveranderingen.
• Het aanpassen van de duur en intensiteit van trainingen.
• Het kiezen van een geschikte ondergrond.
• Het inbouwen van voldoende herstel.
• Het zoeken naar een alternatieve sport die beter aansluit bij de mogelijkheden van de hond.

Een alternatief kan bijvoorbeeld hoopers zijn voor een hond die bepaalde sprongen niet meer goed verdraagt. Ook hierbij moet je kijken naar de specifieke belasting: een sport zonder sprongen is niet automatisch geschikt voor iedere hond.

Het belangrijkste is dat je niet alleen kijkt naar wat een hond graag doet, maar ook naar hoe hij de activiteit uitvoert en hoe hij erop reageert.

Waarom lichaamsgewicht zo belangrijk is

Een gezond lichaamsgewicht is een belangrijk onderdeel van de begeleiding van honden met HD en artrose.

Overgewicht kan de mechanische belasting op de gewrichten verhogen. Het behouden van een passend gewicht kan daarom bijdragen aan het comfort en de mobiliteit van de hond.

Het is daarbij belangrijk om niet alleen naar het getal op de weegschaal te kijken. Ook de lichaamsconditie en spiermassa zijn relevant.

Een hond kan bijvoorbeeld gewicht verliezen, maar tegelijkertijd spiermassa kwijtraken. Dat is niet hetzelfde als een verbetering van de fysieke conditie.

Het doel is een passend lichaamsgewicht met behoud van zoveel mogelijk functionele spiermassa.

Wanneer afvallen ondanks een zorgvuldig plan niet lukt, of wanneer een hond opvallend inactief is, is het verstandig om dit met de dierenarts te bespreken. Onderliggende gezondheidsproblemen en pijn kunnen namelijk ook invloed hebben op activiteit en gewicht.

Beweging: rust is niet altijd de oplossing

Wanneer een hond klachten heeft, is het begrijpelijk dat je hem rust wilt geven. Bij een acute verergering kan tijdelijke aanpassing van de activiteiten nodig zijn.

Maar langdurig te weinig bewegen kan ook nadelen hebben. Spieren en conditie kunnen achteruitgaan en de hond kan steeds minder gewend raken aan dagelijkse belasting.

Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen overbelasting en passende beweging.

Bij chronische gewrichtsproblemen kan gecontroleerde, regelmatige beweging onderdeel zijn van de begeleiding. Welke hoeveelheid en vorm geschikt is, moet worden afgestemd op de hond en de actuele klachten.

Let daarbij op veranderingen tijdens de activiteit en in de uren en dag na de activiteit. Wanneer de hond duidelijk meer kreupel wordt, stijver is of minder comfortabel beweegt, kan dat aanleiding zijn om de belasting opnieuw te beoordelen.

De ondergrond en omgeving

Ook de omgeving kan invloed hebben op hoe een hond beweegt.

Gladde vloeren kunnen het moeilijker maken om grip te houden. Los zand of een ongelijke ondergrond kan andere eisen stellen aan de controle en stabiliteit van het lichaam.

Dat betekent niet dat één ondergrond voor iedere hond altijd verkeerd is. Het gaat erom of de hond zich er gecontroleerd en comfortabel op kan bewegen.

Je kunt bijvoorbeeld letten op:

• Voldoende grip in huis.
• Een veilige ondergrond tijdens fitness.
• Het vermijden van onverwachte glijpartijen.
• Een passende ondergrond tijdens sport.
• Het aanpassen van activiteiten wanneer de hond vermoeid raakt.

Kleine aanpassingen in de omgeving kunnen helpen om dagelijkse beweging prettiger en veiliger te maken.

Conclusie: kijk naar de hond, niet alleen naar de diagnose

Heupdysplasie kan invloed hebben op de manier waarop een hond beweegt, maar de gevolgen verschillen sterk per individu.

Een passende begeleiding vraagt daarom om meer dan alleen het beoordelen van de heupen. Ook spierfunctie, lichaamsgewicht, conditie, andere gewrichten, dagelijkse activiteiten en de reactie op belasting spelen een rol.

Gerichte fitness, passende beweging en aanpassingen in sport kunnen onderdeel zijn van een behandel- en begeleidingsplan. Daarbij staan comfort, functie en de individuele belastbaarheid van de hond centraal.

Een hond met HD is niet alleen een diagnose. Het is een individu met eigen mogelijkheden, grenzen en behoeften.

Wil je meer leren over heupdysplasie bij honden, de herkenning van klachten en de mogelijkheden voor begeleiding? Bekijk dan mijn masterclass over HD of neem contact met mij op. Ik geef graag advies wat voor jou en jouw hond het beste is.